Luật Xây dựng 2025 từ bỏ nguyên tắc “tính đúng, tính đủ” – Cởi trói tư duy, loại bỏ “bẫy” pháp lý trong quản lý chi phí đầu tư

Luật Xây dựng 2025 từ bỏ nguyên tắc “tính đúng, tính đủ” – Cởi trói tư duy, loại bỏ “bẫy” pháp lý trong quản lý chi phí đầu tư

Trong suốt một thập kỷ qua, cụm từ “tính đúng, tính đủ” tại Điều 132 Luật Xây dựng 2014 đã trở thành “kim chỉ nam” nhưng đồng thời cũng là “vòng kim cô” đối với các chủ thể quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Luật Xây dựng 2025 ra đời với Điều 73 đã chính thức loại bỏ cụm từ này. Đây không đơn thuần là sự thay đổi câu chữ, mà là một cuộc cách mạng về tư duy lập pháp

1. Sự thay đổi về câu chữ và nội dung

• Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020) – Khoản 1 Điều 132: Quy định nguyên tắc quản lý chi phí là: “Chi phí đầu tư xây dựng phải được tính đúng, tính đủ theo từng dự án, công trình, gói thầu xây dựng phù hợp với yêu cầu thiết kế, điều kiện xây dựng và mặt bằng giá thị trường.”.
• Luật Xây dựng 2025 – Khoản 1 Điều 73: Quy định mới nêu rõ: “Chi phí đầu tư xây dựng được xác định tương ứng với từng loại thiết kế phù hợp với từng giai đoạn của dự án, điều kiện xây dựng và mặt bằng giá thị trường, theo từng dự án, công trình, gói thầu xây dựng; chi tiết, cụ thể hơn theo từng bước thiết kế tương ứng với từng giai đoạn của dự án;”.

2. Giải mã nỗi đau mang tên “tính đúng, tính đủ”

• Xung đột tư duy “dự báo” vs “thực tế”: Chi phí xây dựng (đặc biệt ở bước thiết kế, dự toán) bản chất là một phép tính dự báo (ước tính). Tuy nhiên, nguyên tắc “tính đúng” thường bị cơ quan hậu kiểm áp dụng theo nghĩa “chính xác tuyệt đối” so với thực tế xảy ra sau đó nhiều năm, hoặc so với hệ thống định mức cứng nhắc của Nhà nước.
• Cái bẫy pháp lý:

• • Tư duy cũ “tính đúng, tính đủ” trước đây, cụm từ này thường được hiểu và áp dụng theo hướng: Mọi chi phí phải có định mức, đơn giá nhà nước ban hành thì mới được coi là “đúng”. Điều này gây khó khăn rất lớn cho Chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn khi gặp các công tác xây dựng mới, công nghệ mới chưa có định mức, hoặc khi giá thị trường biến động mạnh vượt xa đơn giá nhà nước. Cụm từ này cũng là “cái bẫy” pháp lý khiến nhiều đơn vị sợ sai, không dám quyết định các chi phí thực tế phát sinh.
  • Nếu Chủ đầu tư áp dụng giá thị trường (cao hơn định mức) để đảm bảo chất lượng => Có nguy cơ bị quy kết là không “tính đúng” định mức, gây thất thoát.
  • Nếu áp dụng đúng định mức (thấp hơn thị trường) => Không thuê được nhà thầu giỏi, công trình kém chất lượng => Vi phạm nguyên tắc “tính đủ” nguồn lực.
• Tâm lý sợ sai: Áp lực của việc phải “tính đúng” tuyệt đối khiến các chủ đầu tư không dám quyết định các khoản chi phí chưa có tiền lệ hoặc các chi phí dự phòng rủi ro, dẫn đến tình trạng dự án bị đình trệ vì thủ tục.

3. Tư duy mới của Luật Xây dựng 2025: Thực tế và linh hoạt, thừa nhận tính “tương đối” qua từng giai đoạn

3.1. Dưới góc độ Kỹ thuật:Sự “Làm rõ dần” thay vì “Sao chép”: Nguyên tắc này thừa nhận bản chất của thiết kế là quá trình phát triển từ ý tưởng sơ phác đến chi tiết thi công. Mức độ chi tiết của hồ sơ sẽ tăng dần qua các bước:

3. Thay đổi cách thức Thanh tra, Kiểm toán

• Tại Điểm c Khoản 1 Điều 73 Luật Xây dựng 2025 quy định rõ: “Việc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán chi phí đầu tư xây dựng thực hiện trên cơ sở điều kiện, cách thức xác định chi phí đầu tư xây dựng đã được người quyết định đầu tư, chủ đầu tư quyết định, chấp thuận…”.
• Cơ quan thanh tra, kiểm toán sẽ không còn chỉ chăm chăm bắt lỗi xem có “tính thừa, tính thiếu” so với định mức hay không, mà cần sẽ phải tập trung hơn kiểm tra xem quy trình, cách thức xác định giá đó có tuân thủ quy định và phù hợp với quyết định của người có thẩm quyền tại thời điểm đó hay không.

Kết luận

Tải: Luật Xây dựng 2025